Tekst 1. Nowa w drużynie
Kiedy we wrześniu przeprowadziłam się do Lublina, najbardziej bałam się pierwszego treningu siatkówki. W starej szkole grałam na pozycji rozgrywającej i wszyscy wiedzieli, co potrafię. Tutaj nikt mnie nie znał.
Trenerka przedstawiła mnie drużynie i od razu zaczęłyśmy grę. Piłka trzy razy przeleciała mi nad głową. Słyszałam, jak dziewczyna z warkoczem głośno westchnęła. Twarz mnie paliła, a ręce zrobiły się ciężkie jak z ołowiu.
Po treningu siedziałam w szatni najdłużej. Myślałam, że nigdy więcej tu nie wrócę. Wtedy podeszła do mnie ta sama dziewczyna z warkoczem.
– Jestem Marta – powiedziała. – Przepraszam za tamto westchnienie. Byłam zła na siebie, nie na ciebie. Sama zagrałam fatalnie.
– Myślałam, że chodzi o mnie – przyznałam.
– Na pierwszym treningu wszyscy się denerwują. Ja na swoim przewróciłam się przy rozgrzewce. Przyjdziesz w czwartek? Zostaniemy po zajęciach i poćwiczymy wystawę.
W czwartek zostałyśmy w sali pół godziny dłużej. Po miesiącu trenerka wpisała mnie do pierwszego składu, a Marta jest dziś moją najlepszą przyjaciółką.
- Do jakiego miasta przeprowadziła się bohaterka?
- Na jakiej pozycji grała w poprzedniej szkole?
- Kto opowiada tę historię? Czy to narracja pierwszoosobowa, czy trzecioosobowa? Podaj dowód z tekstu.
- Co oznacza porównanie „ręce zrobiły się ciężkie jak z ołowiu”?
- Dlaczego bohaterka myślała, że nie wróci na treningi?
- Dlaczego Marta westchnęła podczas gry?
- Jak zmieniła się relacja między dziewczynami od początku do końca opowiadania?
- Który moment opowiadania jest według Ciebie najważniejszy? Uzasadnij w dwóch zdaniach.
Tekst 2. Bocian biały, sąsiad z komina
Bocian biały to duży ptak o białym upierzeniu, czarnych lotkach oraz czerwonym dziobie i nogach. Rozpiętość jego skrzydeł sięga blisko dwóch metrów. Polska jest jednym z krajów, w których gniazduje najwięcej bocianów białych.
Bociany przylatują do nas wiosną, zwykle na przełomie marca i kwietnia, a odlatują w sierpniu. Zimują w Afryce. W czasie wędrówki omijają szerokie morza, bo szybują na ciepłych prądach powietrza, które nad wodą prawie nie powstają. Dlatego większość bocianów z Polski leci wschodnią trasą, nad cieśniną Bosfor i przez Bliski Wschód.
Gniazda budują na dachach, kominach i słupach. Ta sama para wraca często do jednego gniazda przez wiele lat i co roku je rozbudowuje. Stare gniazda bywają bardzo ciężkie, dlatego energetycy montują na słupach specjalne platformy. Chronią one ptaki przed porażeniem prądem, a linię przed awarią.
Dorosłe bociany prawie nie wydają głosu. Porozumiewają się klekotaniem: szybko uderzają o siebie górną i dolną częścią dzioba. Żywią się żabami, owadami, dżdżownicami i małymi gryzoniami, które łapią na łąkach i polach.
Bocian to najpiękniejszy ptak polskiej wsi. Warto jednak pamiętać, że potrzebuje wilgotnych łąk i mokradeł. Gdy ich ubywa, bocianom trudniej wykarmić młode.
- Kiedy bociany przylatują do Polski, a kiedy odlatują?
- Jak bociany porozumiewają się ze sobą?
- Dlaczego bociany w czasie wędrówki omijają szerokie morza?
- Wymień trzy rodzaje pokarmu bociana.
- Fakt czy opinia: „Bocian to najpiękniejszy ptak polskiej wsi”. Uzasadnij.
- Fakt czy opinia: „Bociany zimują w Afryce”. Uzasadnij.
- Po co energetycy montują platformy na słupach? Podaj dwa powody.
- Jaki jest temat tekstu? Co jest główną myślą ostatniego akapitu?
Tekst 3. Karmnik z kartonu: instrukcja
Potrzebne będą: pusty i umyty karton po mleku lub soku, nożyczki, patyk o długości około 20 cm, sznurek, garść ziaren słonecznika.
- Poproś dorosłego o pomoc przy wycinaniu i przebijaniu kartonu.
- Na dwóch przeciwległych ściankach wytnij okienka, 5 cm nad dnem. Zostaw dookoła ramkę szerokości około 2 cm.
- Pod okienkami przebij karton na wylot i przełóż przez otwory patyk. Ptaki będą na nim siadać.
- W górnej części kartonu zrób dziurkę i przewlecz przez nią sznurek.
- Wsyp do środka ziarna słonecznika.
- Powieś karmnik wysoko na gałęzi, w miejscu widocznym z okna i z dala od krzewów, w których mogą się ukryć koty.
Zasady dokarmiania ptaków:
- Dokarmiaj ptaki zimą, gdy leży śnieg lub panuje mróz.
- Jeśli zaczniesz, rób to regularnie aż do wiosny. Ptaki przyzwyczajają się do stałego miejsca z pokarmem.
- Nie podawaj chleba ani solonego jedzenia, bo szkodzą ptakom.
- Usuwaj resztki i co jakiś czas czyść karmnik.
- Jakie przedmioty są potrzebne do wykonania karmnika? Wymień cztery.
- W którym kroku trzeba poprosić o pomoc dorosłego? Dlaczego?
- Do czego służy patyk?
- Gdzie należy powiesić karmnik? Podaj dwa warunki.
- Ola wsypała do karmnika okruchy chleba. Którą zasadę złamała?
- Kiedy według tekstu należy dokarmiać ptaki?
- Dlaczego nie powinno się przerywać dokarmiania w środku zimy?
- Czy z instrukcji wiadomo, jakie ptaki przylecą do karmnika? Wyjaśnij.
Klucz odpowiedzi
| Nr | Odpowiedź | Kryterium |
|---|
| 1 | do Lublina | fakt z tekstu |
| 2 | na pozycji rozgrywającej | fakt z tekstu |
| 3 | bohaterka, narracja pierwszoosobowa, np. „przeprowadziłam się”, „bałam się” | rodzaj narracji i dowód |
| 4 | była zdenerwowana, ręce nie chciały jej słuchać, ruszała się niezgrabnie | znaczenie przenośne |
| 5 | myślała, że dziewczyny są na nią złe, i wstydziła się słabej gry | przyczyna z tekstu |
| 6 | była zła na siebie, bo sama źle grała | informacja z wypowiedzi Marty |
| 7 | na początku bohaterka czuła się oceniana, po rozmowie dziewczyny zaczęły razem ćwiczyć i zostały przyjaciółkami | porównanie początku i końca |
| 8 | odpowiedź otwarta, np. rozmowa w szatni, bo wtedy wyjaśniło się nieporozumienie | wskazanie momentu i uzasadnienie |
| 9 | przylatują na przełomie marca i kwietnia, odlatują w sierpniu | dwa fakty |
| 10 | klekoczą, uderzając o siebie górną i dolną częścią dzioba | fakt z tekstu |
| 11 | szybują na ciepłych prądach powietrza, które nad wodą prawie nie powstają | wniosek z dwóch zdań |
| 12 | np. żaby, owady, dżdżownice, małe gryzonie | trzy przykłady |
| 13 | opinia, bo wyraża ocenę autora, której nie da się sprawdzić | rozpoznanie opinii |
| 14 | fakt, bo tę informację można sprawdzić | rozpoznanie faktu |
| 15 | chronią ptaki przed porażeniem prądem, a linię przed awarią | dwa powody |
| 16 | temat: bocian biały i jego zwyczaje; myśl: bociany potrzebują wilgotnych łąk i mokradeł | temat i główna myśl |
| 17 | np. karton, nożyczki, patyk, sznurek, ziarna słonecznika | cztery przedmioty |
| 18 | w pierwszym, przy wycinaniu i przebijaniu, bo nożyczkami można się skaleczyć | krok i uzasadnienie |
| 19 | ptaki siadają na nim jak na grzędzie | funkcja z kroku 3 |
| 20 | wysoko, w miejscu widocznym z okna, z dala od krzewów | dwa warunki |
| 21 | nie wolno podawać chleba | wskazanie zasady |
| 22 | zimą, gdy leży śnieg lub panuje mróz | warunek z tekstu |
| 23 | ptaki przyzwyczajają się do stałego miejsca z pokarmem | przyczyna z tekstu |
| 24 | nie, instrukcja nie podaje gatunków ptaków | rozpoznanie braku informacji |
Jak omówić odpowiedzi
Zacznij od pytań, w których klasa najczęściej się myli. Jeśli trudność sprawiają pytania 3 i 4, wróć do opowiadania i poproś uczniów o podkreślenie wszystkich czasowników w 1. osobie. Potem niech zamienią jeden akapit na narrację trzecioosobową i porównają efekt.
Przy pytaniach 13 i 14 zapisz na tablicy prosty test: fakt można sprawdzić w źródle, opinia mówi o tym, co ktoś myśli lub czuje. Uczniowie dopisują do tekstu o bocianach jedną własną opinię i jeden fakt, który znaleźli w atlasie lub encyklopedii.
W pytaniu 8 nie ma jednej dobrej odpowiedzi. Oceniaj, czy uczeń wskazał konkretny moment i podał argument związany z tekstem. Nie łącz automatycznie oceny rozumienia z ortografią; pisownię ćwicz osobno, na przykład z dyktandami dla klasy 5.