Dyktanda dla klasy 5: osiem tekstów, ćwiczenia i dwa PDF

Szukasz dyktand dla klasy 5, które da się wydrukować i od razu wykorzystać? Ten zestaw zawiera osiem autorskich tekstów po 40–60 słów. Każdy ćwiczy jedną główną trudność, ma słowa do przygotowania, ćwiczenie przed dyktandem, odpowiedzi z uzasadnieniem i zadanie powtórkowe. Teksty uwzględniają zmiany w zasadach pisowni obowiązujące od 1 stycznia 2026 r.

Pobierz dwa pliki PDF

• Nauczyciel: teksty, ćwiczenia, odpowiedzi i wyjaśnienia (PDF)
• Uczeń: słowa do przygotowania i dyktanda do uzupełnienia (PDF)

Pliki są bezpłatne i dostępne bez konta. Wersja ucznia nie zawiera odpowiedzi. W tygodniach 1–4 i 8 uczeń uzupełnia brakujące litery. W tygodniach 5–7 wybiera jeden z dwóch zapisów, bo trudność dotyczy pisowni łącznej lub rozdzielnej albo wielkiej litery.

Osiem tygodni pracy

Kolejność jest propozycją. W klasie 5 uczniowie utrwalają reguły z klasy 4 i poznają trudniejsze przypadki: ż wymienne na h i s, ch w zakończeniu -ach, pisownię wyrażeń przyimkowych i cząstki -by. Dopasuj tydzień do tematów, które klasa już omówiła.

Jakie zasady obowiązują w klasie 5 w roku 2026/2027

W roku szkolnym 2026/2027 klasa V realizuje jeszcze dotychczasową podstawę programową. Nowa obejmuje w tym roku klasy I i IV, a klasę V od roku 2027/2028 (Dz.U. 2026 poz. 378, § 4). W dotychczasowej podstawie dla klas IV–VI uczeń pisze poprawnie pod względem ortograficznym, stosuje reguły pisowni i poprawnie używa znaków interpunkcyjnych (Dz.U. 2024 poz. 996, język polski, „Ortografia i interpunkcja”).

Same reguły pisowni ustala Rada Języka Polskiego. Od 1 stycznia 2026 r. obowiązują jej nowe Zasady pisowni i interpunkcji polskiej. Zmiany widać w trzech tygodniach zestawu:

Jeśli uczniowie korzystają ze starszego podręcznika lub słownika, omów te różnice przed dyktandem. Przy ocenie pracy pamiętaj, że uczeń mógł nauczyć się dawnej zasady.

Jak przeprowadzić dyktando w klasie 5

1. Przygotowanie (5–10 minut). Omów słowa tygodnia i regułę. Uczniowie wykonują ćwiczenie z wersji uczniowskiej.
2. Dyktando (10 minut). Przeczytaj cały tekst, potem dyktuj krótkimi fragmentami. Na koniec przeczytaj tekst jeszcze raz i daj dwie minuty na sprawdzenie.
3. Wersja do uzupełniania. Uczniom, którzy potrzebują wsparcia, rozdaj tekst z lukami lub z wyborem zapisu. Uzupełniają go, gdy czytasz.
4. Omówienie. Poproś o uzasadnienie trzech zapisów. Uczeń wskazuje wyraz pokrewny, formę wyrazu albo regułę.

Oddzielaj błędy w głównej trudności tygodnia od innych pomyłek. Interpunkcję oceniaj osobno: w klasie 5 sprawdzaj przede wszystkim przecinek przed spójnikami ale, że, więc i w wyliczeniach.

Teksty dyktand i przygotowanie tydzień po tygodniu

Tydzień 1. U dziadków

Cel: u w przyrostkach i w czasownikach na -ować, ó w zakończeniach -ów i -ówka. Słowa do przygotowania: dziadków, całuje, podarunek, maluszek, leniuch, krówki.

Tekst dyktanda:

W sobotę pojechaliśmy do dziadków. Babcia całuje nas na powitanie, a dziadek od rana maluje drewnianą ławkę, podarunek od sąsiadów. Mój brat to jeszcze maluszek i mały leniuch, ale tym razem chętnie pomagał. Po pracy babcia poczęstowała nas krówkami i kompotem z jabłek. Wieczorem wróciliśmy do domu zmęczeni, ale bardzo zadowoleni.

Ćwiczenie przed dyktandem: Uzasadnij pisownię: dziadków, krówka, podarunek, maluszek, leniuch, całuje, wrócić.

Odpowiedzi i wyjaśnienie: dziadków, sąsiadów – zakończenie -ów; krówka – zakończenie -ówka; podarunek, maluszek, leniuch – przyrostki -unek, -uszek, -uch piszemy przez u; całuje, maluje – czasowniki, których bezokolicznik kończy się na -ować (całować, malować); wrócić – wracać (ó wymienia się na a).

Powtórka: Dopisz po dwa wyrazy z przyrostkami -unek i -uszek oraz dwa wyrazy z zakończeniem -ówka.

Tydzień 2. W piekarni

Cel: rz wymienne na r, rz po spółgłoskach, zakończenia -arz i -erz. Słowa do przygotowania: piekarz, przygotować, krzesło, talerze, dobrze.

Tekst dyktanda:

Nasza klasa odwiedziła piekarnię przy ulicy Długiej. Piekarz pokazał nam, jak przygotować ciasto na chleb. Na krzesłach przy oknie leżały worki z mąką, a na półkach stały talerze i kosze. Przyglądaliśmy się, jak bochenki rosną w cieple. Potem każdy mógł spróbować chrupiącej skórki. Zrozumieliśmy, że praca piekarza wymaga cierpliwości i dobrze zaplanowanego dnia.

Ćwiczenie przed dyktandem: Uzasadnij pisownię rz: piekarz, talerz, dobrze, krzesło, przygotować.

Odpowiedzi i wyjaśnienie: piekarz – zakończenie -arz, typowe dla nazw zawodów (piekarz, kucharz, lekarz); talerz – zakończenie -erz; dobrze – dobry (rz wymienia się na r); krzesło, przygotować – rz po k i po p. Zapamiętaj wyjątki z sz: pszczoła, pszenica, kształt.

Powtórka: Wypisz pięć nazw zawodów zakończonych na -arz i sprawdź ich pisownię w słowniku.

Tydzień 3. Zawody pływackie

Cel: ż wymienne na g, h, s i ż niewymienne. Słowa do przygotowania: drużyna, odważnie, zwyciężyła, przydrożny, książeczka.

Tekst dyktanda:

W piątek nasza drużyna pojechała na zawody pływackie. Przed startem trener powtarzał, że wygrywa ten, kto płynie odważnie i spokojnie. Pierwsza wystartowała Ola i zwyciężyła z dużą przewagą. W drodze powrotnej zatrzymaliśmy się w przydrożnym barze na ciepłą zupę. Trener dał każdemu książeczkę z ćwiczeniami na zimę. Wieczorem zapisałam w pamiętniku, że to był ważny dzień.

Ćwiczenie przed dyktandem: Podaj wyraz, w którym zamiast ż jest inna głoska: drużyna, odważnie, zwyciężyć, przydrożny, książeczka, ważny.

Odpowiedzi i wyjaśnienie: drużyna – druh (ż wymienia się na h); odważnie, ważny – odwaga, waga (na g); zwyciężyć – zwycięstwo (na s); przydrożny – droga (na g); książeczka – księga (na g). W wyrazach każdy i duży ż się nie wymienia: te słowa trzeba zapamiętać. W wyrazie barze piszemy rz, bo bar.

Powtórka: Ułóż trzy zdania o zawodach sportowych z wyrazami z ż wymiennym. Obok każdego wyrazu zapisz wyraz, który uzasadnia pisownię.

Tydzień 4. Ulewa w górach

Cel: ch i h: ch po s, na końcu wyrazu, w zakończeniu -ach, ch wymienne na sz, h wymienne na g. Słowa do przygotowania: schowaliśmy, schronisko, dach, samolotach, wahał się, suche.

Tekst dyktanda:

Podczas wycieczki w góry zaskoczyła nas ulewa. Schowaliśmy się w schronisku, a nad nami po dachu dudnił deszcz. Przewodnik opowiadał o dawnych wędrówkach i o pierwszych samolotach nad Tatrami. Kuba wahał się, czy wyjść na taras, ale w końcu został w środku. Gdy ulewa minęła, buty były już suche, a my w świetnych humorach ruszyliśmy w dalszą drogę.

Ćwiczenie przed dyktandem: Przyporządkuj wyrazy do reguł: schować, dach, samolotach, suchy, wahać się, druh.

Odpowiedzi i wyjaśnienie: schować, schronisko – ch po s; dach – ch na końcu wyrazu; samolotach, wędrówkach – zakończenie -ach w miejscowniku liczby mnogiej; suchy – susza (ch wymienia się na sz); wahać się – waga (h wymienia się na g); druh – drużyna (h wymienia się na ż); druh to wyjątek od zasady ch na końcu wyrazu.

Powtórka: Wypisz pięć wyrazów zakończonych na ch i jeden wyjątek. Ułóż z nimi zdania o zimie.

Tydzień 5. Most z makaronu

Cel: nie z czasownikami, przymiotnikami, imiesłowami i zaimkami według zasad z 2026 roku. Słowa do przygotowania: niecodzienny, nie wszyscy, nieszerszy, nieprzewidziany, niewyschnięty, nie poddaliśmy się.

Tekst dyktanda:

W naszej szkole odbył się niecodzienny konkurs: budowa mostu z makaronu. Nie wszyscy wierzyli, że to się uda. Nasz most był niewysoki i nieszerszy od innych, a jednak wytrzymał najwięcej. Nieprzewidziany kłopot pojawił się na końcu: niewyschnięty klej. Nie poddaliśmy się i poczekaliśmy dziesięć minut. Gdy most utrzymał trzy książki, pani nie mogła uwierzyć.

Ćwiczenie przed dyktandem: Zdecyduj, czy piszemy razem, czy osobno: (nie)codzienny, (nie)wszyscy, (nie)szerszy, (nie)przewidziany, (nie)wyschnięty, (nie)poddaliśmy się.

Odpowiedzi i wyjaśnienie: niecodzienny, niewysoki (przymiotniki: łącznie); nieszerszy (przymiotnik w stopniu wyższym: od 1 stycznia 2026 r. także łącznie); nieprzewidziany, niewyschnięty (imiesłowy przymiotnikowe: zawsze łącznie); nie wszyscy (zaimek: osobno); nie poddaliśmy się, nie mogła (czasowniki: osobno). Uwaga: gdy nie łączy zaprzeczenie z przeciwstawieniem, piszemy osobno, np. nie szerszy, ale węższy.

Powtórka: Ułóż po jednym zdaniu z nie i czasownikiem, z nie i przymiotnikiem w stopniu wyższym oraz z nie i zaimkiem.

Tydzień 6. Jarmark w Krakowie

Cel: wielka i mała litera: mieszkańcy miast i regionów, nazwy obiektów, świąt i zwyczajów. Słowa do przygotowania: Boże Narodzenie, Rynek Główny, Krakowianin, Kościół Mariacki, Ślązak, szopka krakowska.

Tekst dyktanda:

Tydzień przed Bożym Narodzeniem pojechaliśmy do Krakowa. Na Rynku Głównym trwał jarmark bożonarodzeniowy. Przewodnik, rodowity Krakowianin, pokazał nam Kościół Mariacki i opowiedział o szopkach krakowskich. Przy stoisku z piernikami poznaliśmy grupę Ślązaków z Katowic. Wieczorem szliśmy ulicą Floriańską i podziwialiśmy świąteczne światła.

Ćwiczenie przed dyktandem: Wielka czy mała litera? (k/K)rakowianin, (r/R)ynek (g/G)łówny, (k/K)ościół (m/M)ariacki, szopka (k/K)rakowska, (ś/Ś)lązak, (b/B)oże (n/N)arodzenie, (m/M)ikołajki, (g/G)rudzień.

Odpowiedzi i wyjaśnienie: Krakowianin (od 1 stycznia 2026 r. nazwy mieszkańców miast piszemy wielką literą, tak jak nazwy mieszkańców regionów: Ślązak); Rynek Główny i Kościół Mariacki (nazwy placów i budowli: wszystkie wyrazy wielką literą); ulica Floriańska (wyraz ulica nadal małą literą); szopka krakowska, jarmark bożonarodzeniowy (przymiotniki od nazw: mała litera); Boże Narodzenie (nazwa święta); mikołajki (nazwa zwyczaju: mała litera); grudzień (nazwa miesiąca: mała litera).

Powtórka: Napisz trzy zdania o swojej miejscowości: użyj nazwy jej mieszkańców, nazwy placu lub budowli i nazwy święta.

Tydzień 7. Plany na ferie

Cel: pisownia łączna i rozdzielna: wyrażenia przyimkowe, przysłówki, cząstka -by. Słowa do przygotowania: na pewno, naprawdę, naprzeciwko, na co dzień, pojechałbym, można by.

Tekst dyktanda:

Na pewno pojedziemy w ferie do cioci. Naprawdę nie mogę się doczekać! Ciocia mieszka naprzeciwko lasu i na co dzień chodzi na długie spacery. Gdybym miał narty, pojechałbym na stok. Tata mówi, że można by też pojeździć na łyżwach. Poza tym chcę przeczytać dwie książki, dlatego zabiorę je ze sobą. Nareszcie odpocznę!

Ćwiczenie przed dyktandem: Razem czy osobno? (na)pewno, (na)prawdę, (na)przeciwko, (na)co dzień, pojechał(bym), można(by), (poza)tym, (dla)tego.

Odpowiedzi i wyjaśnienie: na pewno, na co dzień, poza tym, ze sobą (wyrażenia przyimkowe: osobno); naprawdę, naprzeciwko, dlatego, nareszcie (dawne połączenia, dziś osobne wyrazy: łącznie); gdybym, pojechałbym (cząstka -by z formą osobową czasownika i w wyrazie gdyby: łącznie); można by (po wyrazach można, trzeba, warto: osobno).

Powtórka: Napisz trzy zdania o tym, co zrobił(a)byś w ferie. Użyj wyrazów naprawdę, na pewno i trzeba by.

Tydzień 8. List z ferii

Cel: ą i ę oraz połączenia om, em, on, en. Słowa do przygotowania: dziękuję, piszę, z mamą, koncert, dzieciom, wiem.

Tekst dyktanda:

Drogi Kubo, dziękuję za list! Piszę do Ciebie z ferii u dziadków. Wczoraj byłem z mamą na koncercie kolęd w kościele. Śpiewaliśmy razem z dziećmi z całej wsi, a potem dzieciom rozdano pierniki. Wiem, że lubisz słodycze, więc jeden piernik zjem za Ciebie. Umiem już grać na flecie trzy kolędy. Pokażę Ci je, gdy wrócę. Twój Bartek

Ćwiczenie przed dyktandem: Uzupełnij: dziękuj_, pisz_, z mam_, k_cert, dzieci_ (komu?), wi_, zj_, umi_.

Odpowiedzi i wyjaśnienie: dziękuję, piszę, pokażę, wrócę (1. osoba liczby pojedynczej: ę); z mamą (narzędnik rzeczownika żeńskiego: ą); koncert (wyraz zapożyczony: on przed c); dzieciom (komu? celownik liczby mnogiej: om); wiem, zjem, umiem (wyjątki: em w 1. osobie czasowników jeść, wiedzieć, umieć). Zaimki Ciebie i Ci w liście piszemy wielką literą z szacunku dla adresata.

Powtórka: Napisz krótki list do kolegi lub koleżanki z ferii. Użyj trzech czasowników w 1. osobie i jednego wyrazu z om.

Jak sprawdzać i co robić z błędami

Uczniom z dysleksją lub dysortografią zapewnij dostosowania zapisane w opinii poradni, na przykład wersję do uzupełniania, dłuższy czas albo ocenę postępu w wybranej trudności.

Dalsze ćwiczenia

Do powtórki reguł z klasy 4 wykorzystaj zestaw dyktanda dla klasy 4 oraz stronę dyktanda do druku. Do pracy z tekstem w tej samej klasie przyda się czytanie ze zrozumieniem dla klasy 5.

Potrzebujesz dyktanda ze słownictwem z lektury albo z bieżącego tematu? Przygotuj Lekcje przygotuje edytowalny szkic tekstu z ćwiczeniami i odpowiedziami. Sprawdź go i dostosuj do klasy przed zajęciami.

Stan źródeł: 4 października 2026 r.